ترکمن سسی - کتاب «محمد صفا؛ برادر گمشده مختومقلی» پانزدهمین اثر پژوهشی استاد موسی جرجانی، نویسنده و محقق برجسته گلستانی، با نگاهی مستند و تلفیقی از پژوهش کتابخانهای و میدانی، برای نخستینبار پرده از سرنوشت "محمدصفا"، فرزند دیگر دولتمحمد آزادی برمیدارد و حلقه مفقودهای از تاریخ فرهنگی و معنوی ترکمن را روشن میسازد
.
کتاب «محمد صفا؛ برادر گمشده مختومقلی» به کوشش موسی جرجانی و با همکاری مرحوم حاج مراد دردی قاضی، عبدالرحیم نیازی ساعی و علی مختومنژاد، پانزدهمین اثر منتشرشده این پژوهشگر نامآشنای حوزه فرهنگ و ادب ترکمن می باشد که در سال ۱۳۸۷، به چاپ رسید.
این اثر پژوهشی در ۸۴ صفحه، به یکی از مهمترین پرسشهای تاریخ خاندان دولتمحمد آزادی میپردازد؛ پرسشی درباره سرنوشت محمد صفا، برادری که در منابع مختلف تنها با عنوان «برادر گمشده، مختومقلی فراغی» از او یاد شده، بیآنکه اطلاعات مستند و روشنی درباره زندگی، هجرت و تبار او ارائه شود.
موسی جرجانی در این کتاب، با اتکا به پژوهش کتابخانهای در بخش نخست و تحقیقات میدانی گسترده در بخش دوم، خواننده را به سفری تاریخی از ترکمنصحرا تا اردکان یزد و کرمان میبرد.
سفری که از خلال روایتها، وصایا، شجرهنامهها، مکانهای تاریخی، قناتها، مساجد و خاطرات شفاهی بازماندگان، به بازسازی هویت تاریخی محمد صفا و فرزندان او میانجامد.
از ویژگیهای شاخص این اثر، گفتوگوها و روایتهای دستاول از شخصیتهایی چون علیآقا، حاج مراد دردی قاضی و فرزندان و نوادگان منسوب به محمد صفا است که در کنار بررسی نظر مختومقلیشناسان، به استحکام علمی پژوهش افزوده است.
درج شعری از مختومقلی در آرامگاه محمد صفا و معرفی دقیق محل مزار او در اردکان یزد، از نقاط برجسته و تأثیرگذار کتاب بهشمار میرود.
کتاب «محمد صفا؛ برادر گمشده مختومقلی» بهصورت ویژه به مرحوم عطا ایشان محمدی، یادگار مختومقلی و ابا ایشان محمدی، نگاهدارنده اجاق دولتمحمد آزادی و مختومقلی فراغی، تقدیم شده است. اقدامی که پیوند معنوی اثر با سنت، هویت و تاریخ را برجستهتر میسازد.
این کتاب را میتوان گامی مهم در تکمیل شناخت خانواده دولتمحمد آزادی و بازخوانی لایههای کمتر دیدهشده تاریخ فرهنگی و عرفانی ترکمن دانست. اثری که نهتنها برای پژوهشگران و مختومقلیشناسان، بلکه برای علاقهمندان به تاریخ و ریشههای فرهنگی منطقه، منبعی ارزشمند بهشمار میآید.
گفتنی است؛
دولت محمد آزادی با زنی به نام ارازگل ازدواج کرد و شش فرزند به نامهای: محمدصفا، عبدالله، مختومقلی، قاهرقلی، قولچه و زبیده داشت.
بر اساس تحقیقات، بررسی ها و مکتوبات انجام یافته چنین پنداشته می شود که از بین فرزندان دولت محمد آزادی و برادران مختومقلی؛ عبدالله فرزند دوم خانواده، در جوانی به سپاه احمد شاه درانی پیوسته و در جنگ کشته می شود و برادر بزرگترش محمد صفا که به دستور پدر برای یافتن برادر رفته بود هم مفقود می گردد و بعدا اثری از وی به دست نمی یاید.
این موضوع در شعر "قایده قالدینگ قارداش عبدا..." از مختومقلی، بیان شده است.
✍ رستم جرجانی/ خبرنگار
🗓 ۲۴ بهمن ۱۴۰۳
- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بیاحترامی به اشخاص، قومیتها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزههای اسلامی منتشر نمیشود.
- نظرات بعد از ویرایش ارسال میشود.