یادداشت - قاقاجان کوسلی - هوا سرد شده است. در مرز اینچهبرون ایستادهام و نگاهم آنسوی اترک مانده است. باد از دشت میگذرد و غبار روزهای تلخ را با خود میآورد. دلم هوای خوبی ندارد؛ این روزهای ایران غمگینم کرده است.همانجا، در سکوت مرز، صدای مخدومقلی فراغی را در دلم میشنوم؛ ...
شاعری که از راه شعر، از دورِ زمانه به گفتوگوی من آمده است.من،قاقاجان،گفتم:مخدومقلی، این سرما فقط از باد نیست. انگار اندوهی از مرزها گذشته و در دل مردم خانه کرده است. آدم نمیداند از کدام درد بگوید. مخدومقلی،گفت:
«هر بیر سوزی جانا یارار،
یاغشی بیلن یولداش بولان؛
قاچیپ قوتولماغا اؤونار،
بیر یامان قونقشا دوش بولان.»
«هر سخنی،برای درمان جان، به کار آید،
اگر همدمی نیکخو همراهت باشد؛
اما آنکه با همسایهای بد گرفتار شود،
میکوشد از آن گرفتاری بگریزد.»
سخنِ هر کس، درمانی برای جان است، اما این درمان زمانی اثر میکند که با «یارِ راهِ نیک» (همسفرِ خوب) همراه شود. کسی که با یارِ خوب باشد، فراموش میکند که به دنبال راهِ گریز و نجات است، زیرا در کنار او، راهِ نجات آشکار میشود. اما کسی که با همسایهای بد یا یارِ نادرست دچار مشکل شود، گرفتارِ دامی میشود که از آن فرار نمیکند. در این روزگارِ سخت، تنهایی خطرناکترین دشمن است. اما انتخابِ نادرستِ همراه، ویرانگرتر. یارِ نیک، گریز از واقعیت را ممکن نمیکند، بلکه عبور از آن را آسان میسازد. گفتم : پس آدمی تنها با آنچه در دل دارد زندگی نمیکند؛ همنشین و همسایه هم سرنوشتش را میسازند. اما چه کنیم وقتی تلخی، از خانهای به خانهی دیگر میرود و هیچکس از آن آسوده نیست؟ مخدومقلی،گفت:
«دنیانینگ سونگی اؤتمکدیر،
مراد ــ موندا ایش بیتمکدیر؛
ایشی غصّه یۇوۇتماقدیر،
یامان بیلن قارداش بولان.»
«پایانِ کارِ جهان، گذشتن است،
و آرزوها در همینجا به پایان میرسند؛
کارِ آدمی، فروبردن اندوه است،
اگر با بدی، برادر و همخانه شود.»
پایانِ دنیا، در حالِ گذشتن است (و به زودی خواهد آمد). مقصودِ اصلی در اینجا (دنیا)، انجام دادنِ کاری است که برای آخرت سودمند باشد. کارِ انسان نباید غصه و اندوهِ بیهوده باشد. اما کسی که با فرد بد، برادر و همخون شود، گرفتارِ غمِ ابدی میگردد. دنیا گذراست. نباید عمرِ محدودِ خود را با غصههای بیپایانِ اقتصادی یا سیاسی هدر داد. هدف، ساختنِ سرمایهی اخلاقی و معنوی است. پیوند با افراد بدخلق یا سیستمهای فاسد، تنها غصه میآورد.
بیر یامان سؤز یۆرک بۇلار
یاغشینی عألم آرزۇولار
یاددان چیقماز، گؤرمک دیلأر
بیرهودن کؤنگلی خوش بولان
یک سخنِ بد، دل را میشکند (یا آلوده میکند). اما نیکان توسط همهی عالم آرزو میشوند. یادِ آنها از دل نمیرود و آرزوی دیدارشان همیشه زنده است. او کسی است که دلش با غریبهای (یا کسی که به او اعتماد ندارد) خوشحال و سرشار از امید است. کلامِ بد، زهری است که در جان مینشیند. اما نامِ نیکان، ماندگار است. در دنیایی که اعتماد از بین رفته، پیدا کردنِ کسی که دلش با حقیقت و نیکی خوش باشد، نایاب است. آنها را فراموش نکن.
هر کیمده که هُنر یۏقدور
دوشمانینا حذر یۏقدور
یاغشیلیق اتسه یر یۏقدور
شو ایّامدا یۇواش بولان
هر کس که هنر (توانایی، دانش، قدرت) ندارد، برای دشمنانش ترسی ندارد (یعنی دشمنان او را جدی نمیگیرند یا از او میترسند چون ضعیف است). اگر نیکی کند نیز، جایگاهی (یا پاداشی) ندارد، زیرا کسی قدرِ نیکیِ فردِ ناتوان را نمیداند. در این ایامِ سخت، باید آرام، محتاط و بیسروصدا بود. در شرایطِ بحران، «قدرت» (هنر و دانش) ضروری است. بدونِ توانایی، حتی نیکیهای شما نیز نادیده گرفته میشود. باید هوشمندانه و آرام حرکت کرد، نه با ناامیدی، که با تدبیر.
مخدومقلی اؤگوت آیدار
آنگلان قۇلاغیندا گۆیدر
اؤزۆنی یۆنگ ساقغال ادر
بۏزۇلان ایله باش بولان
مخدومقلی پند و اندرز میگوید. آنکس که درک میکند، این گفتار را بر گوشِ جان میسپارد. خودش را مانند «پشمی در جایِ ریش» میکند (کنایه از فروتنیِ مطلق و رها کردنِ غرورِ کاذب و آبرویِ دروغین). با ایلی (قبیله/گروهی) که پاشیده و گسسته شده است، سرکرده میشود (یا با آنها متحد میشود). این سختترین بخشِ شعر است. مخدومقلی میگوید برای نجات، باید غرورِ کاذب را رها کرد. «پشم در جای ریش» یعنی انسان باید از ظاهرِ باوقارِ خود بگذرد و با واقعیتِ تلخِ فروتنی و حتی رسواییِ ظاهری، حقیقت را درک کند. در جامعهای که از هم پاشیده شده (ایلیِ بوزولان)، رهبری که بتواند این تکههای پراکنده را با فروتنیِ کاملِ خود، دوباره به هم ببافد، نجاتبخش است. من،قاقاجان، با شنیدنِ این ابیات، احساس کردم باری از روی دوشم برداشته شد. گفتم: «مخدومقلی، ما احساس میکنیم که در بنبست هستیم. مرزها بسته است، اقتصاد فلج است.
چگونه میتوانیم با این همه شکست، «هنر» و «قدرت» پیدا کنیم؟ چگونه میتوانیم «یارِ نیک» باشیم وقتی که خودمان در حالِ فروپاشی هستیم؟» مخدومقلی به رودِ اترک نگاه کرد و گفت: «رود، وقتی به سد میرسد، نمیایستد. دور میزند، زیرِ زمین میرود، یخ میزند و دوباره جاری میشود. هنرِ امروزِ ما، «ماندگاری» است. مخدومقلی دستش را روی شانهی من گذاشت و نگاهش، نوری داشت که از دلِ تاریکیِ اینچهبرون میدرخشید. گفت: «هنرِ امروز، نه شمشیر زدن است، نه فریاد کشیدن. هنر، "ماندگاری" است. هنر، این است که وقتی همه چیز فرو میریزد، تو مثلِ ریشهی درختِ بلوط، در خاک بمانی و سبز بمانی. وقتی اقتصاد بیمار است، روحِ تو نباید بیمار شود. وقتی مرزها بسته است، افقِ تو باید باز باشد.» مخدومقلی مکثی کرد و به صدایِ دورِ سوتِ قطاری که از آنسوی مرز میآمد، گوش داد. سپس ادامه داد: «سرودِ "یولداش بولان"، دعوت به تسلیم نیست. دعوت به "هوشیاریِ عمیق" است. ما در ایامی زندگی میکنیم که "پشم در جای ریش" شدن، یعنی رها کردنِ غرورِ کاذبِ ایرانی یا ترکمن، و پذیرشِ واقعیتِ کوچک بودن برای بزرگ شدنِ روح. ما باید یاد بگیریم که در دلِ بنبست، راهِ پنهانی بیابیم. راهی که با چشمانِ عادی دیده نمیشود، اما با چشمانِ بینا (گؤرگَن گؤزلر) باز میشود.» من، قاقاجان، پرسیدم: «و یارِ راه؟ او کجاست؟ در این شهرِ غمگین، کجا میتوانم یارِ نیک را پیدا کنم؟»
مخدومقلی لبخندی زد، لبخندی که غمِ روزگار را در خود حل میکرد. گفت: «یارِ نیک،آنچه به دنبالش میگردی نیست. یارِ نیک، همان "خودِ بیدارِ تو" است. وقتی تو با خودت صادق باشی، وقتی هنرِ "ماندگاری" را بیاموزی، وقتی غرورت را فرو میگذاری تا حقیقت را ببینی، تو خودت به یارِ راه تبدیل میشوی. و وقتی تو یارِ راهِ خودت باشی، دیگران نیز تو را به عنوان یارِ راهِ خود خواهند شناخت. این مثلِ آب است. آب که جریانش را پیدا کند، همهی دریاها را به او متصل میکند.» در آن لحظه، مهِ غلیظی از روی رود اترک بلند شد و تصویرِ آنسوی مرز، کاملاً محو شد. اما من دیگر ترسیده نبودم. من احساس میکردم که در این مه، راهی پنهان برای عبور وجود دارد. راهی که با قدمهایِ آرام و با قلبی سرشار از امید، و با همراهیِ یارِ درونیام، قابلِ طی بود. مخدومقلی بلند شد و گفت: «برو، قاقاجان. به خانهات برگرد. به ایران بگو که امید، قویترین سلاح است. اقتصاد ممکن است بیمار شود، اما روحِ انسان، اگر به یارِ نیک (خودِ بیدارش) متصل باشد، هرگز درمانناپذیر نیست.» من برخاستم. باد سردتر وزید، اما گرمایِ کلماتِ مخدومقلی، در استخوانهایم مانده بود. به سمتِ جادهی بازگشت قدم برداشتم. پشت سرم، صدایِ خفیفِ دوتارِ مخدومقلی شنیده میشد که ملودیِ "یولداش بولان" را با آرامشی عمیق، در مهِ اینچهبرون پخش میکرد"یولداش بولان"
هر بیر سوزی جانا یارار
یاغشی بیلن یولداش بولان
قاچیپ قوتولماغا اۇونار
بیر یامان قۏنگشا دۇش بولان
دُنیانینگ سۏنگی اؤتمکدیر
مراد ــ موندا ایش بیتمکدیر
ایشی غُصّه یۇوۇتماقدیر
یامان بیلن قارداش بولان
بیر یامان سؤز یۆرک بۇلار
یاغشینی عألم آرزۇولار
یاددان چیقماز، گؤرمک دیلأر
بیرهودن کؤنگلی خوش بولان
هر کیمده که هُنر یۏقدور
دوشمانینا حذر یۏقدور
یاغشیلیق اتسه یر یۏقدور
شو ایّامدا یۇواش بولان
مخدومقلی اؤگوت آیدار
آنگلان قۇلاغیندا گۆیدر
اؤزۆنی یۆنگ ساقغال ادر
بۏزۇلان ایله باش بولان🌈





- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بیاحترامی به اشخاص، قومیتها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزههای اسلامی منتشر نمیشود.
- نظرات بعد از ویرایش ارسال میشود.