ترکمن سسی - در امتدادِ رودِ خروشانِ فرهنگ و ادب ترکمن، آنجا که نامهای بزرگ، ستونهای استوار هویت یک ملت هستند، موسی جرجانی محقق و نویسنده نامآشنای استان گلستان، بیست وسومین اثر خود را تقدیم به ساحت والای اندیشمندان کرده است.
کتاب «دولتمحمد آزادی؛ عالم مشرقزمین»، نه تنها مروری بر زندگانی پدرِ فرزانه مختومقلی است، بلکه روایتی حماسی از تداومِ عشق و ارادت به خردمندی می باشد که در سایهسار اندیشههایش، ستارهای چون مختومقلی فراغی طلوع کرد.
دولتمحمد آزادی تنها یک شاعر و عارف نبود؛ آن عارف فرزانه تبلور «عالم مشرقزمین» است که روحش در کالبدِ فرزندش، مختومقلی فراغی، جانی دوباره یافت.
آرامگاه وی در آقتقای مراوهتپه، نه فقط یک مکان جغرافیایی، بلکه میعادگاه مشتاقانِ حکمت و عرفان است.
کتاب بیست و سوم موسی جرجانی، با هدف زنده نگاه داشتن یاد و نام این عارف سترگ و تبیین جایگاه وی در سپهر ادبیات ترکمن به رشته تحریر درآمده است.
این کتاب فراتر از یک اثر پژوهشی، آینهای است بر تاریخِ ارادتی که دهههاست در میان مردم ترکمن جاری است.
در این اثر، بخشی درخور به تاریخچه برگزاری مراسم یادبود دولتمحمد آزادی اختصاص یافته است؛ از تلاشهای بیوقفه و ۴۰ ساله مرحوم «آنه محمد باشقره» در روستای حسن طبیب شهرستان علی آبادکتول (از سال ۱۳۲۸ تا ۱۳۶۸ هجری شمسی) که با حضور بزرگانِ فرهنگ و ادب برگزار میشد، تا همتِ ماندگارِ مرحوم «حاج مراد دوردی قاضی» که پرچم این محفل را در گنبد بر دوش کشید و با هدایت وی، مسیرِ این آئین به سوی آرامگاه این عارف در آقتقای هموار شد.
نویسنده کتاب، با ظرافتِ تمام به شرحِ ماموریتی میپردازد که مرحوم حاج مراد دوردی قاضی در بستر بیماری، بر دوش تنی چند از فرهیختگان از جمله موسی جرجانی، عبدالرحیم نیازی ساعی و حاجی محمد قرنجیک، نهاد تا این چراغِ پرفروغ، همچنان در نوروز هر سال، در کنار مزار پدر و پسر، روشن بماند؛ سنتی که اکنون به آیینِ باشکوهی با حضور نخبگان و دلدادگان بدل شده است.
کتاب «دولتمحمد آزادی؛ عالم مشرقزمین»، تلاشی است جامع برای ترسیم سیمای حقیقی این عارف.
سرفصلهای این کتاب که حاصل سالها پژوهش میدانی و کتابخانهای موسی جرجانی است، شامل موارد زیر میباشد:
- جستاری در تبار و اندیشه: شناسنامه، فرزندان و شجرهنامه دولتمحمد آزادی.
- پژوهشهای نوین: نگاهی به تحقیقات آراز یاغمر و دکتر امانقلیچ شادمهر درباره این عارف.
- پرتوِ اشعار: تحلیل ویژگیهای شعری آزادی و بررسی آثار ماندگار او همچون «مثنوی»، «آزادی»، «اقبال ایله»، «کانی بار» و «شعر آتامینگ».
- میراثِ فرزند: نگاهی به سرودههای مختومقلی در رثا و توصیف مقام والای پدر
آیین بزرگداشت دولتمحمد آزادی عالم و شاعر شهیر ترکمن، با گذشت بیش از یک دهه از انتقال محل برگزاری به آرامگاه آقتقای، همچنان برگزار میشود.
این مراسم که به توصیه مرحوم استاد مراد دوردی قاضی از سال ۱۳۸۹ در شهرستان مراوهتپه متمرکز شد، در چندین سال اخیر (از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱) با حضور مستمر نخبگان، روحانیون و خانوادههای مشتاق تداوم یافته است.
این گردهمایی معنوی که هر ساله در نخستین روزهای فروردینماه برگزار میگردد، از سال ۱۳۹۱ (دویست و پنجاه و دومین سالگرد) تا فروردین ۱۴۰۱ (دویست و شصت و دومین سالگرد) بدون وقفه برپا شده است.
اقامه نماز وحدتبخش، سخنرانی در تبیین جایگاه عرفانی دولت محمد آزادی عالم و اندیشمند مشرقزمین، از بخشهای محوری این آیین سالانه است.
موسی جرجانی در این اثر، با رویکردی حماسی و توصیفی، یادآور میشود که دولت محمد آزادی در فرهنگ و ادب ترکمن نهادینه شده است.
آنجا که مختومقلی در شعر «آتامینگ» میسراید:
آلتمیش یاشدا، نوروز گونی لو ییلی / توردی آجال، یولون توتدی آتامینگ
(در سن شصت سالگی، در روز نوروز / مرگ فرا رسید و راه پدر را بست).
گویی داغی همیشگی را بر دوش تاریخ میگذارد که حالا با این اثر، به یادمانی ماندگار تبدیل شده است.
دولتمحمد آزادی، عارف و ادیب برجسته، در اولین روزهای ایام نوروز دار فانی را وداع گفت و اشعارش همچنان بهعنوان یکی از ستونهای استوار ادبیات کلاسیک ترکمن شناخته میشود.
امیدواریم این کتاب به عنوان پیوندِ دهنده میان نسل امروز و ریشههای اصیلِ خرد و عرفان، محکمتر از همیشه باقی بماند.
خبرنگار: رستم جرجانی
۲۲ خرداد ۱۴۰۵
- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بیاحترامی به اشخاص، قومیتها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزههای اسلامی منتشر نمیشود.
- نظرات بعد از ویرایش ارسال میشود.